سنندج شهر عشق و دوستی

به عشق سید علی اصغر زنده ایم

sanandaj-love — Wed, 08 Apr 2009 07:02:58 GMT

به عشق سید علی اصغر زنده ایم
سالهای دور و نزدیك در گفت و گو با علاءالدین بابا شهابی

فیض اله پیری:((سيدعلاءالدین بابا شهابی)) نوه پسری مرحوم »سید علی اصغر كردستانی« استاد مسلم آواز و صاحب صدای ماندگار موسیقی كردی است. چهره اش نسبتا شادمان و جوان می نماید،‌اگر چه 66 ساله است. سال 1318 در محله چهارباغ سنندج به دنیا آمد. نسل سوم، میانی و همسالان بابا شهابی او را خوب می شناسند و به یاد دارند. موسیقی و ورزش را توأم از كوچه پس كوچه های چهار باغ به دنیای مدرن امروز آورده و شاگردانی بزرگ دراین عرصه ها تربیت كرده است. »نجم الدین غلامی« و »ارژنگ كامكار« در موسیقی، »بیژن ذوالفقار نسب« مربی سرشناس فوتبال و »كامران نجات الهی« و... همگی در مكتب بابا شهابی تلمذ كرده اند كه هر كدام به رسم شاگردی واستادی هر از چند گاهی از او یاد می كنند.
ذوالفقار نسب چندی پیش درتلویزیون بودن خویش را مدیون این استاد فرهیخته دانست ودر »سوئد« نیز »نجمه« به دیدارش آمد واستاد را دوباره پس از سالهای طولانی ستایش كرد.
بابا شهابی تحصیلات مقدماتی را در سنندج گذراند و سال اول دبیرستان به رادیو سنندج دعوت شد و با مرحوم »حسن كامكار« - پدر كامكارها - همكاری خود را آغاز كرد. خود نخستین بار اثر ارایه و مرحوم كامكار آن را تبدیل به نت و آهنك كرد و بعدها در صدا و سیما اجرا شد.
همزمان دو كار دیگر با نامهای »ساقی سه روی باڵات « را به »ایرج عندلیبی« پسر عموی »جلیل عندلیبی« داد كه به قول خودش »گل كرد« و این آغاز رسمی فعالیت هنرمندی جوان بود كه در 15 سالگی به موسیقی روی آورده بود.
كار اصلی بابا شهابی ورزش فوتبال بود. اوادبیات فارسی و زبان عربی تدریس می كرد اما انتقال او به تهران و عشق وعلاقه اش به موسیقی والبته آشنایی با هنرمندان بزرگ او را از فوتبال دور و در موسیقی غرق كرد.
حكایت های آن سال و دیدارش باهنرمندان بزرگ را در گفتگویش با سیروان به یاد می آورد. خود می گوید: سال 46 به تهران رفتم. درتهران دوره موسیقی كوتاه گذراندم وبا اركسترهای »مفتاح« و »كردی تهران« همكاری ام آغاز شد. »وطن«، »گل اندام« از اولین كارهایم بود كه براساس ملودی خودم،‌ استاد حسن كامكار آن را ساخت. اما سومین اثرم با عنوان»نامه وێ بۆ چیمه ئاهه نگ و به زم و ره زمی سه ر چنار« مرحوم كامكار خود با ذهن خلاق و هرمندانه اش ساخت. این آهنگ پنج مصراع و به گمانم شعرش مربوط به ماموستا »هه ردی« بود.
‌هنرمند سالهای دور و نزدیك كردستان كه 50 سال است در عرصه موسیقی، ماندگاری صدا را دنبال می كند، به گفته خود تنها پنج یا شش آهنگ را در سنندج ساخته واجرا كرده است. در تهران برای اركستر بزرگ صدا و سیما حدود ، 60 كار زیبا و برای اركستر مفتاح و سنتی نیز بیش از 40 اثر اجرا كرده است. صدای عندلیبی و روح لطیف و دلنوازش د ركاست »پائیز پائیزه« رامی توان احساس كرد،‌آن گونه كه می شود »از باده ی گویا« ی او طلب آرامش نمود.
او البته در این دو اثر كه اولی سال 69 و دومی توسط »ذوالفنون« در سال 71 منتشر شد چند آهنگ فارسی رانیز اجرا كرده اما در سی دی »شنه ی به ر به یان« در لندن و»هاورازی دڵ« برای اركستر بزرگ تهران زیباترین ملودی های كردی را به كام تشنه ی عاشقان هنر می نشاند.
بیژن كامكار چندی پیش در گفت و گو با سیروان از روزگاری سخن گفت كه پدرش برای راه اندازی اركستر موسیقی كردی سرزمین كردها را زیر و رو می كرد، اما بابا شهابی امروز اگر چه به بازاری شدن موسیقی انتقاد دارد كه در همین گفت و گو به آن اشاره می كند، لیكن او از آنچه كه آن را »شكوفایی موسیقی كردی« می نامد، ‌خوشحال است. او محفل آن زمان موسیقی و عصر پدر كامكارها را یادآوری می كند و می گوید: »در آن زمان ماموستا حسن كامكار بود و چند نفر دیگر كه اركستر رادیو را تشكیل می دادند. تلویزیون هنوز نبود . آقایان »نوروزی« و »رومی« آواز می خواندند. آقای »نوبری« دایی عندلیبی ها قبل از ما آمد. بعد ها ما و »مظهر خالقی« و »جلیل« و ... آمدیم.
* با مظهر خالقی چگونه آشنا شدید؟
- با مظهر خالقی درتهران آشنا شدم. حدود سالهای 46 تا 55 با هم بودیم. من و مظهر نزدیك به یازده سرود به صورت مشترك با هم خوانده ایم كه هیچ كس نمی داند این صدا، صدای دو نفر است. همه فكر می كنند یك نفر آنها را خوانده است. در آرشیو تلویزیون كرماشان موجود بود. الان نمی دانم بر سرش چه آمده است! به نظرم الان قابل پخش نباشد.
بابا شهابی اگر چه سه سال بعد از مرگ سید علی اصغر (پدر بزرگش ‌) به دنیا آمد،‌اما خود می گوید: از او تاثیر پذیرفته، آن گونه كه به عشق او زنده است: »وقتی استاد سید علی اصغر كردستانی فوت كرد من سه سال بعد به دنیا آمدم، بنابراین شناخت تحقیقی و جامع درباره او ندارم. البته ناآشنا نیستم. اما »حمه حمه باقی« شناخت تحقیقی حیات او را دنبال و منتشر كرد. برخی روابط خانوادگی در بین ما بود كه طبیعتا در این كتاب منتشر نشده است.
او می گوید كه در زمان ما خانواده ها حاضر نبودند فرزندانشان را آن گونه كه تبدیل به فرهنگ شود،‌به مكتب موسیقی بفرستند، اما امروز فضا متفاوت و بسیار عالی است.
با این شرایط آینده موسیقی كردی روشن است؛ هر چند كه متاسفانه عده ای موسیقی را فقط با هدف مادی،‌نه با انگیزه خدمت به فرهنگ و هنر كردی دنبال می كنند.
به اعتقاد بابا شهابی اگرچه تعداد هنرمندان نسبت به گذشته افزون گشته است اما تولیدات موسیقی از نظر كیفیت نسبت به گذشته قوی نیست. دلیل آن هم این است كه عده ای موسیقی را از جنبه ی مادی دنبال می كنند. نوازندگان هنرمندان ماقبل از اینكه به فكر تولید موسیقی باشند،‌در فكر بازاریابی هستند. زندگی مادی شده و موسیقی و هنر را هم در بر گرفته است. موسیقی به عنوان كالا فروخته می شود. قبلا موسیقی به خاطر عشق به موسیقی و فرهنگ بود اما امروز به جرات می گویم به خاطر تنگناهای مادی است. البته نباید تقصیر را به گردن خواننده هایی انداخت كه به دنبال پول هستند. فضا این گونه شده است. من هم باور ندارم كه حتی افرادی مثل ما به این راه بروند. البته خدا آن روز را نیاورد.
آنچه كه این هنرمند را تا به امروز نگه داشته تنها عشق به موسیقی است.
این را بارها درمیان گفته هایش بیان می كند. از نگاه او موسیقی روح فرهنگ جامعه است. اگر موسیقی نباشد فرهنگ معنی ندارد. برای اثبات گفته های خود به بابا طاهر استناد می كند:
تن بی عشق را افسردن ولا
هر كه عشقی ندارد، مردن ولا
هركه نیست ثابت در ره عشق
ذره ذره به آتش سوتن ولا
و باز این گونه ادامه می دهد: اگر موسیقی نباشد، اگر عشق نباشد، مردم چگونه روحیه بگیرند؟ جامعه ای كه در آن عشق و هنر و موسیقی نباشد،‌مرده است.
در میان مصاحبه آن گونه كه گویی تنها این دیدارها ست كه آن خاطرات را به یادش می آورد، گاهی در خلسه ای غمگین فرو می رود وباز لبانش همرنگ موهای سپید او می شود. زیر و بم نگاه و احساس او هر كدام روایتی به دنبال دارد: ‌دلیل رفتن من از سنندج انتقال به تهران بود. آنجا ازدواج كردم و همسرم از فامیلان خودم است. یادش به خیر،‌تازه با یوسف زمانی آشنا شده بودم! زندگی ام را مدیون او هستم. روزی مرا صدا كرد و از من خواست كه موسیقی را به صورت جدی تر واصولی دنبال كنم. درآن زمان بزرگان موسیقی ایران در اركسترهای گلها وباربد بودند. »فرهاد فخرالدینی«، »كسروی«، »فریدون ناصری«، »مرتضی حنانه«‌و ... همگی بودند. آ‌شنایی من با هنرمندان باعث حضورم در اركسترهای بزرگ شد. الان سالهاست از آن خاطرات می گذرد. سخن گفتن از این ایام خاطرات خاص خود را برایم زنده می كند.
* نمی خواهی به كردستان برگردی؟
- من البته با این آب و خاك زندگی كرده ام، اگر چه در تهران باشم. سالی حدود دوبار به كردستان می آیم. برادرانم ، خواهرانم و دیگر نزدیكانم اینجاهستند. البته من نمی توانم برای همیشه به كردستان برگردم. فرزندانم در تهران مشغول شده اند. من هم مجبورم بمانم. یكی از فرزندانم دكترای مدیریت را تحصیل می كند و در وزارت معادن و فلزات جایگاهی خوب دارد.
حتی اگر خودم هم بخواهم به ملاقات او بروم، باید از منشی اش اجازه بگیرم!
در آلمان و سوئد و نروژ هم پیشنهاد كردند بمانم، اما من نمی توانم از خانواده ام جدا شوم.
»دكتر ذوالفقارنسب« كه دومین طعم حضور در جام جهانی را به ایران چشاند، هم محله ای و شاگرد استاد بابا شهابی است. آنان فرزندان چهارباغ هستند . هنرمندان امروز نظیر» ارژنگ كامكار« و »نجم الدین غلامی« هنرمندان بزرگ عرصه موسیقی كردی نیز در كلاس درس این استاد حضور داشته اند.
شنیدن ناگفته ها وحضور این هنرمندان در كلاس بابا شهابی جالب است. در این زمان خنده اش می گیرد و می گوید: »نجمه« از همان كودكی صدایی خوش داشت. او البته خیلی زرنگ بود.. دكتر نجات الهی هم شاگرد من بود. او اهل بیجار بود. الان خیلی یادم نیست، اما همه با وفا هستند و معمولا احوال ما را می پرسند.«
هنگامی كه »ناصر رزازی« به عنوان هنرمند رسمی در كردستان فعالیت داشت، »بابا شهابی« در تهران بود. اما خود می گوید به آثار هنری او علاقه مند است.
از میان شاگردان این استاد موسیقی، »ارژنگ« به همراه برادرانش راه پدر را ادامه و گروه موسیقی»‌كامكارها« را به همراه برادرانش تشكیل داد، نجمه، نغمه های ناب می خواند و بیژن در فوتبال مرتضی گشته است.
* استاد، در سالهای اخیر حضور شما در محافل عمومی كمرنگ شده است. مردم منتظر حضور شما هستند. به نظر می رسد شما سكوت كرده ای ، این سكوت را كی می شكنی؟
- من سكوت نكرده ام در تهران فعال هستم. در شورای موسیقی بودم والان هم در اركستر بزرگ در تهران هستم. من بدون دعوت به جایی نمی روم، دوست ندارم. قبلا از سنندج و مهاباد و دیگر شهرهای كردنشین دعوت می شدم. ‌من الان در تهران هستم. گروه كامكارها هم مستقل است و به كسی غیر از خودشان راه نمی دهند. عندلیبی هاهم گروهی مجزا دارند. من هم خودم البته گروه دارم اما بیشتر وقتم را در اركسترها می گذرانم.
از مجموع نزدیك به 200 آهنگ كه بابا شهابی در طول نیم قرن حیات هنری خود را اجرا كرده،‌ بیش از 50 آهنگ را قبل از انقلاب اجرا كرده و به گفته ی خود حتی روی اشعار آهنگهایش خیلی حساس است. در پاسخ به سئوالی مرتبط با این موضوع می گوید:
شعرها را خودم انتخاب می كنم. به نظرم نمی آید كه شعر سبك انتخاب كرده باشم. سعی كرده ام ضمن اینكه كار موسیقی انجام می دهم،‌خدمت فرهنگی هم بكنم. می خواهم مردم همچنانكه »كریم كابان« ، »حمه جزا« ، »علی مردان« و »طاهر توفیق« را می شناسند ، ماموستا »گوران« و »وفایی« و »طاهر بگ« و دیگر شاعران را هم بشناسند. هدفم تنها خودم نیست. هدفم این است كه افراد غیر كرد هم بدانند ما شاعران بزرگی داریم. مولوی كرد با مولانای بلخ تفاوتی ندارد.«
او دوباره از استاد مسلم موسیقی كردی مظهر خالقی، سخن می گوید كه پنج سال پیش در لندن به كنسرتش آمدو در دو روز تمام خاطرات سالهای دور را مرور كردند،‌سپس او را به پدر پزرگش »سید علی اصغر كردستانی« آوازخوان بی نظیر كرد ربط می دهد كه صدای شیشه ای او، آن هنگام كه دختران و زنان بر سر طناب ها لباس آویزان می كردند، بر فراز بلندیهای صلوات آباد، فضا و مردم را روحی تازه می بخشید، صدایی كه به قول بابا شهابی ماندگار است و مانا. آری »صدا، صدا، صدا تنهاست كه می ماند«.
با هر آنچه كه تصور كنی در فضای صدای ناب این هنرمند كرد فرو می رود و آنگاه آهی از دل می كشد و می گوید: همه ما به عشق سید علی اصغر زنده ایم. او تنها متعلق به خانواده ما نیست. سید علی متعلق به تمام كردها و عاشقان هنر است. همانطوری كه ما تعصب او را می كشیم،‌ دیگران هم این گونه اند و به او ادای احترام می كنند. او هنرمندی ابدی و افتخار آمیز برای كردهاست. صدایش هنوز كه بعد از سالها می شنوی،‌خیال می كنی همین دیروز خوانده است.
بابا شهابی خود اینك به همراه فرزندش شاهین و شهرام وآرش در علم و هنر و رزش پای جای پدر نهاده اند و در تهران ساكن اند.
یكی از فرزندان این نواده سید علی اصغر با خانواده »‌خیابانی« های تبریز وصلت كرده است. بابا شهابی اگر چه سالهاست در تهران زندگی را به سر می برد، اما همچنان در هنر و زندگی اش در پی احیای فولكلور كردی است.
او موسیقی را تا به امروز دنبال كرده و در بهار كوتاه جوانی نیز از فوتبالیستهای سرشناس كردستان بود كه بعدها در كسوت مربیگری نیز فعالیت كرد.
وی به مدت11 دوره د رمسابقات فوتبال قهرمان وآموزشگاههای كشور شركت داشت و هشت سال مربی تیم باشگاه تاج (استقلال كردستان) بود.
تاج كردستان آن سالها بهترین تیم غرب كشور بود و بعد از تهران، تبریزو اصفهان مقام چهارم كشور را كسب كرده بود. بابا شهابی با افسوس از این قهرمانی ها یاد می كند به گفته او دیگر خبری از آن سالها نیست، آه!
گفت و گوی ما با این هنرمندورزشكار كرد در تازه ترین سفر او به زادگاهش صورت گرفت.

پیروز بایی جه ژنی نه ته وه یی نه وروز

sanandaj-love — Fri, 20 Mar 2009 07:15:18 GMT

پیروز بایی جه ژنی نه ته وه یی نه وروز له گه لی کورد له هه ر کوی ئه م جیهانه بن ئه که م و هیوای سالیکی پر له خوشی و سه ر که و تنتان بو ده خوازم.

داستان بیسکوییت

sanandaj-love — Wed, 04 Feb 2009 15:17:17 GMT

داستان بیسکوییت

يك زن جوان در سالن فرودگاه منتظر پروازش بود.

چون هنوز چند ساعت به پروازش باقي مانده بود ، تصميم گرفت براي گذراندن وقت كتابي خريداري كند. او يك بسته بيسكويت نيز خريد.

او بر روي يك صندلي دسته دار نشست و در آرامش شروع به خواندن كتاب كرد.

در كنار او يك بسته بيسكويت بود و در كنارش مردي نشسته بود و داشت روزنامه مي خواند.

وقتي كه او نخستين بيسكويت را به دهان گذاشت ، متوجه شد كه مرد هم يك بيسكويت برداشت و خورد. او خيلي عصباني شد ولي چيزي نگفت.

پيش خود فكر كرد: «بهتر است ناراحت نشوم ، شايد اشتباه كرده باشد.»

ولي اين ماجرا تكرار شد. هر بار كه او يك بيسكويت برمي داشت ، آن مرد هم همين كار را مي كرد. اين كار او را حسابي عصباني كرده بود ولي نمي خواست واكنش نشان دهد.

وقتي كه تنها يك بيسكويت باقي مانده بود ، پيش خود فكر كرد:

«حالا ببينم اين مرد بي ادب چه كار خواهد كرد؟»

مرد آخرين بيسكويت را نصف كرد و نصفش را خورد.

اين ديگه خيلي پررويي مي خواست!

او حسابي عصباني شده بود.

در اين هنگام بلندگوي ف;رودگاه اعلام كرد كه زمان سوار شدن به هواپيماست. آن زن كتابش را بست ، چيزهايش را جمع و جور كرد و با نگاه تندي كه به مرد انداخت از آنجا دور شد و به سمت دروازه اعلام شده رفت.

وقتي داخل هواپيما روي صندلي اش نشست ، دستش را داخل ساكش كرد تا عينكش را داخل ساكش قرار دهد و ناگهان با كمال تعجب ديد كه جعبه بيسكويتش آنجاست ، باز نشده و دست نخورده!

خيلي شرمنده شد!!

از خودش

بدش آمد . . .

يادش رفته بود كه

بيسكويتي كه خريده بود را داخل ساكش گذاشته بود.

آن مرد بيسكويتهايش را با او تقسيم كرده بود ، بدون آنكه عصباني و برآشفته شده باشد

عکس قدیم سنندج

sanandaj-love — Sun, 25 Jan 2009 07:05:18 GMT

مظهر خالقی, شجریان کردستان

sanandaj-love — Sun, 04 Jan 2009 15:41:54 GMT

محله قطارچیان

sanandaj-love — Wed, 14 May 2008 15:59:18 GMT

این محله در قسمت جنوب غربی بافت قدیم قرار گرفته که از سوی باختر به خیابان فردوسی و از سوی جنوب به خیابان کشاورز و مردوخ محدود است. محله ی قطارچیان یکی از محله های کهن و بزرگ شهر است که علاوه بر یک مرکز اصلی دارای دو زیر محله دیگر با مراکز فرعی است. از تاسیساتی که در این محله قرار گرفته اند فضای سبز، اماکن مذهبی ، گرمابه، اماکن فرهنگی ، دبستان ، مدرسه ی راهنمایی، و مراکز فعالیت های جدید مانند اماکن ورزشی، اداره ی مخابرات ، هتل و تاسیسات پذیرایی و شعبات بانکها ی گوناگون در خیابان های این محله می توان نام برد. مراکز اصلی و فرعی این محله از پر رونق ترین مراکز در سطح منطقه ی شهری هستند که به راسته بازار مردوخ و بازارچه وکیل معروف و هر کدام دارای خدمات محله ای از جمله قصابی ، بقالی ، نانوایی ، گرمابه ، مسجد، شیرینی پزی، لحاف دوزی، خیاطی، فروشندگی کالاهای روزمره و... هستند.کاخ و عمارت و باغ و و خندق خسرو آباد جنوبی ترین بخش محله ی قطارچیان محسوب می شد که در سال 1354ه. خ که خیابان مردوخ ساخته شد بخش شرقی باغ و خندق خسرو آباد از بین رفت.حد فاصل باغ خسرو آباد تا باغ و عمارت وکیل را زمینهای زراعی و باغ و درخت تشکیل میداد. عمارت وکیل از ساختمانهای دوره ی زندیه است و برابر تاریخ در دوره ی محمد رشید بیگ وکیل در زمان والی مقتدر کردستان خسرو خان بزرگ پی ریزی شده است. این مجموعه در حال حاضر در بخش شمالی خیابان کشاورز واقع است که در گذشته تفرجگاه مردمان کردستان بوده است.

پشت عمارت وکیل میدانچه ای است که به < به ر مال وه کیل > معروف است شامل قهوه خانه و دکانهای مختلف مسجد قدیمی و زیبای حاج شیخ محمد باقر غیاثی است که دروازه های قدیمی و ساختمان سنتی زیبایی دارد و دارای حیاط پر درختی است.

نام قطارچیان

پیش از آباد شدن قطارچیان ، چون د رآن زمان وسیله ی موتوری و خودرو در کار نبود ناچار برای ترابری یابو، قاطر، استر و الاغ کاربرد داشته اند و بر این مبتا برخی از مردم آن زمان سندج برای آسان شدن ترابری کالا و استفاده از کرایه بار برای در آمد خودشان هر کدام دارای کمندها و قطارهای قاطر و یابو و الاغ و استر بوده اند . که بیشتر آنها آقا محمد شرف و مرحوم آقا خدا کرم گله دار و منزل مشیر دیوان و محمد پری چان بودند. افزون بر اینها خانه ی بسیاری از اعیان سندج

ویژگیهای محله

این محله در جنوب غربی بافت قدیم شهر واقع شده و از سوی شمال به میان قلع ، از خاور به خیابان فردوسی ، از جنوب به خیابان کشاورز و از باختر به خیابان اردلان و مردوخ محدود که مساحت آن 393902 متر مربع است.

عناصر عمده ی مستقر در محله

گذر اصلی و بازارچه

مسجد طوبی خانم

گرمابه ی طوباخانم

منزل وکیل

بازارچه ی وکیل

باغ و کیل

مسجد وکیل

مسجد ملا ویسی

منزل غیاثی

گرمابه ی شیشه

گرمابه ی وکیل

افزون بر عناصر گفته شده چند عنصر دیگر بیرون از محدوده ی محله ی قطارچیان قرار گرفته اند که عبارت اند از:

عمارت خسرو آباد

آرامگاه شیخ محمدباقر

گورستان شیخ محمد باقر

محورهای حرکتی محله

تنها محور اصلی محله گذر اصلی مردوخ است که مرکز محله را به سایر محله ها و بازار و مسجد جامع پیوند می دهد. این محله به دلیل گستردگی زیاد دارای دو مرکز فرعی نیز هست که بر روی تپه ای قرار گرفته است. وضعیت تو پو گرافی آن موجب شده است که بیشتر محورهای آن به صورت پله ای با پیروی از شیب زمین باشد که خود رفت و آمد و دسترسی خودروها را به محله با مشکل روبرو کرده است. این مشکل بیشتر در بخشهای شمالی محله که بافت متراکم و کوچه های پرپیچ و خم دارد، محسوس اشت. سایر بخشهای محله دارای بافت نسبتا بازی است.

ارتباط فضایی با محله های همجوار

یکی از ویژگیهای این محله انسجام فضایی – کالبدی آن است، زیرا از خیابان کشی های رضا خانی به دورماند ه است. ارتباطات اجتماعی افراد این محله بر اساس رفت و آمدهای خویشاوندی و دید و بازدید انجام می گیرد.

سلسه مراتب دسترسی از ذره فضا تا کلان فضا ( از واحد مسکونی تا محله ) رعایت شده است، به طوری که از واحد مسکونی به نیم هشتی و از آن به کوچه فرعی و از کوچه فرعی به گذر اصلی متصل و از طریق آن به سایر محلات و بازار شهر مرتبط می شود.

عناصر تشکیل دهنده ی مرکز محله و نحوه ی استقرار آنها

همانطور که پیشتر اشاره شد ، این محله دارای یک مرکز اصلی و دو مرکز فرعی است .مرکز اصلی محله به صورت خطی بر گذر اصلی واقع گردیده است که به راسته بازار قطارچیان معروف است. عناصر محله ای آن شامل مساجد، گرمابه همگانی ، محل فروش کالاهای روزمره ، بقالی ، نجاری، خیاطی ، لحاف دوزی، حلب سازی، نانوایی و سمساری است.

شعاع کارکرد این مرکز به دلیل مرکزیت آن، علاوه بر ساکنین محله، محلات همجوار را نیز در بر می گیرد.محله ی قطارچیان دارای دو مرکز فرعی به نامهای بازارچه ی جلو منزل وکیل السلطان و بازارچه پل ملا ویسی است که اولی به صورت میدانچه جلوی عمارت وکیل السلطان و وکیل الملک قرار گرفته و از فضای های خدماتی آن می توان به مسجد شیخ محمد باقر، گرمابه وکل و نانوایی و چند بقالی و خرده فروشی اشاره کرد. این بازارچه د رگذشته بسیار آباد و دارای دکانها یی با کالاهای خوب بوده و ارتباطات فضایی آن با مراکز اصلی محله و سایر محلات به وسیله ی سه راه ارتباطی منتهی به میدانچه انجام می گرفت. بازارچه ی پل ملاویسی که مجاور مسجد ملا ویسی در امتداد خیابان نصر خسرو فعلی قرار داشت پیش از ساختن خیابان فردوسی درسطح محله کارکرد داشت و حتی به دلیل واقع شد در حاشیه محله ی قطارچیان به روستایین پیرامون هم خدماتی ارائه می داد .

محله های قدیمی بافت سنتی سندج

محله ی گیوه کشان- نام محلی ناودومه کان

در زبان کردی سندجی واژه ی( DOM ) دوم به دو طایفه گفته می شود . یکی نوازندگان و عمله طرب و سازندگان ابزار موسیقی

دومی گیوه و کلاش بافان که هر دو یعنی گیوه و کلاش از پاپوشهای بسیار قدیمی کردان بوده که تفاوت گیوه در این است که زیره ی کلاش از پارچه های کتانی که آنرا نم زده و با مشته یا چرم کوب که در زبان کردی سندج این وسیله را چه رمه کو( CHARMAKO ) یا مشته (MASHTA ) می گویند و وسیله ای آهنی است که قالب مشت است و با آن چرم و زیره کتانی کلاش را که در قطعه های باریک بریده و تاکرده و در کنار هم قرار می دهند و پیش از اینکه به صورت کتابی در کنار هم قرار بدهند و از داخل آنها رشته های چرمی ویژه به نام تیره (TIRA) بگذرانند قطعات پارچه را با همان چرمه کو و بر روی سکوی چوبی که جلو دست دارند می کوبند که کاملا فشرده شود و رویه آنرا به وسیله ی نوعی رشته که به فریت (FRIT) نامزد است می بافند و دور تادور زیره ی کلاش را به وسیله ی تکه فلی آهنی که یک سر آن را کاملا با سنگ که آنرا هه سان (HASAN) می گویند روغن زده و تیز می کنند و در اندازه های مورد نظر می برند و نخ کلفتی را ( که از بوی بز می باشد ) دور تا دور از داخل زیره گذرانده و رویه را به آن می چسبانند و می بافند. کلاش و گیوه پاپوشهای خوبی هستند که بیشتر در فصلهای گرم سال کاربری دارد

این محله از دور میدان انقلاب رو به غرب خیابان امام خمینی در کوچه ی پشت دخانیات فعلی و کوچه ی مسجد دودروازه ملا جلال شروع می شود.

این محله پیش از مرکزیت سندج هم وجود داشته است که محل سکونت عمله طرب و گیوه باغها بوده . بعدها به خاطر اینکه محله ای نزدیک به قله ی حکومتی بوده و افراد نامدار که در در بار والی مشغول به کار بودند در همان محله شروع به عمارت سازی کردند و کم کم این محله دارا ی وجهه و آبرویی شد و صاحبان املاک و ثروتمندان بازاری بعدها به خاطر همسایه بودن با آن افراد عمارتی برای خود ساختند از جمله ای عمارات یکی خانه ی حاجی ملک بود که شخص ثروتمندی بود که اصلا کردستانس نبود و دارای مذهب تشیع بود اما به خاطر ماندگار شدن در طول ده ها سال فرزندان و نوه های آنان سنی مذهب شدند.

از خانه ی حاج ملک به پایین ساختمان بسیار زیبایی با دو حیاط و اطاقها و تالار بسیار گسترده و حیاط های زیبایی بود که نخستین دبیرستان به نام هدایت درآنجا ساخته شد. که بعدها به دستور وزارت فرهنگ آن زمان دستور نوسازی آن عمارت د دو طبقه شامل کلاسهای بسار صادر شد. که در حال حاضر به دبیرستان جماران موسوم است .از آنجا به پایین بر سر سه راه کوچه مشیر دیوان عمارت بسیار باشکوهی بود که صاحب آن شیرینی پزی بود که به آقای قناد مشهور بود که تا همین اواخر آنجا پا بر جا بود.

از سر سه راهی به سوی کوچه جنوبی در ضلع شمالی خانه های مصباح( فرزند مصباح الدیوان ادب شاعر نامدار کرد که اصلا سقزی بود اما فرزندش در سندج اقامت گزید ) قرار دارد که حیاط بزرگی با حوض سنگی داشت که آب حیاط و حوض های تمام ساختمانهای این محله از آب جاری حیاط به نام < ته ویله> تامین می شد و توسط میراب نامدار آن جا به نام < کافلامه رز> ( همان فرامرز در زبان فارسی) آبها تقسیم می شد.

در قسمت جنوبی سه راه کوچه معرفت عمارت بزرگی با دروازه قدیمی بود که دارای حیاط بزرگ بود که دور تادور آن را اطاقهای برزگی در بر گرفته بود که به نام خانه های دانایی شهرت داشتند. این بخش نیز جز محله ی ناودومه کان یا گیوه کشان محسوب می شود . پایین تر از این خانه قلعه ای وجود دارد که در غرب آن ستاد ارتش وجود داشت که عراده توپ قدیمی با چرخهای آن بر روی پایه های سیمانی قرار داده بودند.مردم قدیمی سندج هنوز آنجا را < ده رمال حکومه تی > می نامند. از آنجا به پایین به رود خانه ای می رسیم که حد فاصل محله ی قطارچیان و مابقی شهر بود که توسط دو پل رومی بزرگ بکی در شرق و دیگری در غرب با هم در ارتباط بودند که پل شرقی را پل ملا ویسی مینامیدند ( به خاطر نزدیک بودن به مسجد ملا ویسی) و پل غربی را پل امین السلام می نامیدند ( به خاطر نزدیکی به خانه ی ملا عباس امین السلام ) . این پلها بسیار زیبا بودند که به هنگام الگو سازی شهر سندج به زیر خاک رفتند که در حال حاضر بر روی پلها خیابانی به نام کردستان ساخته شده است.

از پل امین السلطان که به سوی رودخانه می رسیم کوچه ی مهم ( به ردوکانه کان ) خودنمایی می کند . این کوچه راسته ی بازاری است که در آنجا مغازه های بقالی ، عطاری، خرازی، نانوایی، قهوه خانه و حمام و... وجود داشت .

محله ی چهار باغ

این محله که در ضلع شرقی بافت قدیم واقع است ، در گذشته باغی بزرگ و گردشگاه مردم بوده است که بعدها به زیر ساخت رفته و با آمدن روستاییان به شهر این محله تقریبا از ساکنان قدیمی خالی شده است. به طور کلی روابط ساکنان این محله به صورت تلفیقی از مناسبات شهری و روستایی در آمده است.مرکز محله از بین رفته است و در حال حاضر یکی از محلاتی می باشدکه در سطح منطقه و شهر به دلیل وجود خدمات شهری کارکرد دارد.

ویژگیهای محله

این محله در شمال شرقی با فت قدیم واقع شده که از غرب به جور آباد ( پایین ) و از جنوب به محله ی آغازمان محدود است. این محله باغ بسیار گسترده بوده که به دستور خان اردلان اول در سال 1197 ساخته شده است. و به وسیله ی چها رخیابان به صورت چهار باغ درآمده است. مساحت چهار باغ 482686 متر مربع است.

عناصر عمده ی مستقر در محله

از دید معماری و شهر سازی عناصر و شاخصهای با ارزش زیادی در این محله وجود ندارد. اما چند عنصر شاخص در محله می باشد که دارای هویت تاریخی هستند.

تکیه

کرمابه

گورستان تایله

بازارچه

مسجد

آرامگاه و زیارتگاه شیخ عبدالله کوسه

محورهای مرکزی محله

چهار باغ به دلیل بافت شطرنجی از دید دسترسی و ارتباطات فضایی با سایر محله ها خیلی خوب است و چون نسبت به محلات دیگر تقریبا تازه ساز به شمار می رود دارای بافت باز و گسترده ای می باشد.

sanandaj-love — Sat, 10 May 2008 15:48:23 GMT

تا قه دار

sanandaj-love — Sat, 10 May 2008 15:44:39 GMT

ئاویه ر

sanandaj-love — Sun, 04 May 2008 07:35:04 GMT

زنده یاد دکتر علی رخزادی

sanandaj-love — Thu, 21 Feb 2008 14:53:53 GMT

زنده یاد علی رخزادی در سال 1323 ه.ش در منطقه ی شلیر کردستان عراق دیده به جهان گشود دوران کودکی و نوجوانی را در شهرهای سقز و سنندج سپری کرد از سال 1342 در کسوت معلمی در شهر سنندج مشغول تدریس شد همزمان با تدریس ، تحصیلات دانشگاهی خود را در مقاطع لیسانس و فوق لیسانس تا اخذ درجه ی دکترا در رشته ی زبان و ادبیات فارسی ادامه داد و بعد ها در دانشگاه های کردستان تدریس نمود استاد قریب به 40 سال از عمر خود را صرف تعلیم و تربیت صد ها دانشجوی این مرز و بوم نمود . دستاورد سال ها پژوهش و تحقیقات استاد انتشارده ها مقاله و کتاب در حوزه ی زبان و ادبیات کردی یود دکتر رخزادی در 1381 در کنفرانس علمی زبان کردی با رای مستقیم نویسندگان کرد به عنوان عضو پیوسته ی مجمع علمی زبان کردی انتخاب شد وی در سپیده دم 27 اردیبشت 1386در سنندج دار فانی را وداع گفت.

آثار و تأليفات (به زبان كردي)

امثال و حكم‌كردي، سنندج، انتشارات كردستان 1381 (به زبان كردي).

آواشناسي و دستور زبان كردي، تهران، ترفند 1379.

دستور زبان فارسي، ناشر آموزش و پرورش سنندج 1364.

گزيده‌ي صناعات ادبي و نيازهاي سخن در ادب فارسي، ناشر آموزش و پرورش 1366.

نواي شعر فارسي (قافيه و عروض)، نشر ژيار، سنندج 1378.

مطابقت آوايي و دستوري زبان كردي و فارسي، ناشر: مؤلف، سنندج 1383.

مطابقت آوايي و واژگاني زبان كردي (گويش سوراني) با زبان فارسي معيار و پهلوي، ناشر: مؤلف، سنندج 1384.

آموزش زبان كردي سوراني(دستور زبان، گفتگو، لغات كاربردي)، انتشارات كردستان 1386.

ريَزماني كوردي سوراني (آماده‌ي چاپ)

مقالات:

- صورخیال درشعرمولوی کرد ، کنگره ی بزرگداشت مولوی کرد ، سقز، 1371

- شعر بیسارانی از دیدگاه مکتب های ادبی، مقاله و سخنرانی در همایش بزرگداشت بیسارانی ، مریوان ، 1375

- بررسی سبک شناسی شعر «ناری» شاعر و عارف و صوفی کرد، مقاله و سخنرانی در همایش بزرگداشت ناری، مریوان 1376 .

- روش های شناخت مسائل فرهنگی، مقاله و سخنرانی در همایش کردستان شناسی دانشگاه کردستان ، 1377.

- تعهد در ترجمه، مقاله و سخنرانی در همایش بزرگداشت محمد قاضی. دانشگاه کردستان 1377.

- مراودات فرهنگی و تاثیر آن بر فرهنگ عمومی ، مقاله و سخنرانی در همایش تحولات فرهنگی . دانشگاه کردستان ،1378.

- شعر تعلیمی صوفیه در ادب فارسی ، گلچرخ ، ش 21، تهران ،1378

- زبان شناسی ایرانی، مقاله و سخنرانی در نخستین گردهمائی پژوهش های زبان فارسی ، دانشگاه تربیت مدرس ، تهران 1380.

- جایگاه شعر عرفانی مولوی کرد ، کنگره ی مولوی کرد ، عراق سلیمانیه ،1380.

- سبک شناسی شعر «قانع» شاعر کُرد ، کنگره قانع شناسی، مریوان ،1380.

- پژوهش زبان شناسی در تبیین هویت زبان کردی، نخستین کنگره بین المللی بنیاد ایران شناسی ، تهران 1381.

- نقش میراث فرهنگی اقوام در توسعه تمدن ایرانی ، مقاله و سخنرانی در نخستین گردهمایی دانشگاه های غرب کشور ، دانشگاه رازی ، کرمانشاه 1381.

- چگونگی آموزش و تدریس زبان کُردی ، سخنرانی در نخستین کنگره ی علمی زبان کردی ، تهران ، 1381.

- ضمایر و جایگاه نحوی ضمیر های متصل و شناسه ها در زبان کردی سورانی و تطبیق آنها با زبان فارسی معیار ، مجموعه مقالات دومین همایش پژوهش های ادبی ، دانشگاه تربیت مدرس ، تهران، 1382.

- جایگاه زبان کردی ، در زنجیره زبانهای آریایی ، مقاله و سخنرانی در کنگره ی بین المللی زبان و ادبیات کُردی، ترکیه ، دیاربکر ،1383.

- نالی و سبک هنری و شعری وی ، کنگره نالی شاعر کرد ، سلیمانیه ، کردستان، 1385.